NEJASNI OBJEKTI (Неясни обекти / Vague objects)

06.06. – 20.06.

U aktuelnom radu Svilena Stefanova (1966, Sofija) jasno su vidljive posledice decenijskog dijaloga sa nasleđem evropskog konceptualizma i dilema koje su nastajale u traženju sopstvenog umetničkog izraza u okolnostima nagle društvene promene u Bugarskoj nakon pada berlinskog zida. Danas je to izrazito kritički i još uvek tragalački slikartski rad koji je kao značajne učinke iskrenog dijaloga sa ukupnim, a ne samo recentnim slikarskim nasleđem, isturio kritički, često ironičan dijalog sa stalnim podstrekačima ili remeteljima slobodnog ličnog izraza i društvenog angažmana. Stefanov taj dijalog vodi u granicama slikarskog medija. Alatkama i načinom njihovih upotreba koji će omogućiti da se u kompoziciji sa neposrednim citatima izvornog modrnističkog nasleđe (u stilu i izboru motiva) prepletu stare dilema o smislu slikarske umetnosti koje su mučile i konceptualiste. Jedini ekstermi kojima je pribegavao, a tiču se prikaza reči na slikama i u nekim slučajevima izrade objekata i instalacija, nisu nikakva nikakva zamena slikarskog alata i umeća za varljivu tehnološku protezu.

Uzrastanje kroz dijalog sa nasleđem konceptualizma.
Tekstovi ispod naslikanih predmeta česta su pojava na radovima Svilena Stefanova. To su svojevrsne tautologije – ono što je već pred očima kao predstava predmeta na platnu dobija ispod prikaza i imenovanje. Ili „parodije konceptualnih ideja“ kako zapaža Desislava Moneva (2016). S druge strane, to ponovljeno ukazivanje, kao udvajanje označitelja, upućuje na aporiju, kao drugog označenog. Aporija se pojavila kao nužna posledica iz dostignutog ideala samodovoljnosti slikarskog mišljenja. Ovaj ideal, upravo u tautološkom načelu konceptualne umetnosti, ima jedan od svojih najubedljivijih prikaza. Iz analize metjea (veštine, veštastva) u kome radi Stefanov moglo bi se tvrditi da je on pre sledbenik integralnog humanističkog narativa koji ne razdvaja slikovni doživljaj od socijalnog, estetskog, metafizičkog  ili pragmatičkog aspekta razumevanja sveta. Naročito bi ovoj tvrdnji mogao da ide u prilog izbor stvari koje se stavljaju u okvire njegovih slika. Izbor je nereprezentativan u odnosu na figure i motive klasičnog shvatanja slikarskog narativa. Naprotiv, po dominaciji  stvari iz običnog života i neposrednog okruženja i shodno kao i po maniru njihovog plastičkog preobražaja, može se govoriti o reprežentativnosti modernističke emancipacije sliakrstva. Izbori slikarskih manira, inače  tipični za izražajnu emencipaciju slikarstva u 20. veku, prečica su kojom prikazane stvari aktuelnog čovekovog okruženja prelaze u plastičke objekte sa rezervisanim statusom simbolike nadmaterijalnih značenja. Na tom osetljivom prostoru izvođačke transformacije običnosti (stvari iz okruženja) u nedodirljivost, Svilen Stefanov je svestan opasnosti od fetišizacije slikarevog rada. Upravo mu je fetiška zamena, stvarnosti za predmet vere, i česta i omiljena meta. Tekstom u slici kojim potcrtava aporiju u koju je upala konceptualna umetnost upuđuje na svojstvenu upotrebu svojevrsnog slikarskog šava.
Naime, apsurd koji u sebi nosi ideja potpuno autonomnog stvaranja jednog (umetničkog) samodovoljnog sveta, a koji su surovo direktno izkazali konceptualisti, moguće je shvatiti samo uvidom u celinu stvarnosti u kojoj se taj raskol zbiva. Kao da je Svilen Stefanov sledio svu suptilnost Liotarovih zapažanja o neopozivosti raskola (Le différend, 1983) koje nas kuraže da celinu ne gledamo kao konačnu i neumitnu. On sve prikazane objekte na svojim slikama kao tek proizvedena artefakta visoke emancipatorske simbolike vraća u kontekst jedne nove, meta umetničke stvarnosti, upravo ispisivanjem teksta ispod prikaza. U dramaturgiji ovog komponovanja autor se najčešće služi veštim preplitanjem plastičkog doživljaja i verbalnog upozorenja ne bi li što jasnije definisao prostor u kome jednovremeno egzistira i slikarsko oblikovanje i istorijska  misao o njemu i mogućnost njegovog razumevanja danas. Mora se reći da je način na koji autor izvodi šav između tradicije izgradnje slikarske stvarnosti i pitanja njene kompetencije za učešće u promeni savremene paradigme sveta, jednako proizašao iz njegovog slikarskog, koliko i diskurzivnog iskustva. Zapravo, da se javlja kao plodan izdanak humanističkog nasleđa u oblikovnom umeću.

Dragan Bulatović